Deprem oluştuğu şehirlerde yıkımlara neden olurken insanların psikolojisini de yıkıma uğratan doğal bir afettir. Depremlerde diğer doğal afetler gibi insanlarda travmaya neden olabilmektedir. Ancak her insanın travmadan etkilenme düzeyi değişmektedir. Duygu, düşünce ve davranışlarına göre çeşitli tepkiler verebilirler.
Örneğin, depremi yaşamış kişi depremden etkilenmiş olsa da kişide travma sonrası stres bozukluğu görülmeyebilir. Buna rağmen depremi hissetmemesine rağmen yalnızca iletişim araçlarından (internet, televizyon gibi sosyal mecralar) takip eden birçok kişide de travma sonrası stres bozukluğu görülebilir. Dolayısıyla depremin yaşanabilme olasılığı bile insan psikolojisi üzerinde ciddi zararlara sebep olabiliyor.
Deprem sonrasında insan psikolojisi; şok, pasifleşmevetoparlanma olmak üzere üç aşama geçirmektedir.
Depreme maruz kalan kişi psikolojik şok yaşamaktadır. Şok tepkisi, vücudun meydana getirdiği psikolojik bir savunma mekanizmasıdır.
Depremin hemen ardından kişi kendini aşırı korkmuş hissetme, ne yaptığını bilemez halde hissetme, duygularını hissedememe, tepki verememe, bulunduğu ortamı ya da durumu tam algılayamama gibi belirtiler yaşayabilir. Kişiyi aniden etkisi altına alan ölüm korkusu kişide çaresizlik ve panik duygusu yaratabilir.
Panik halindeki bazı kişiler depremden kurtulmak için bilinçsizce ciddi riskler alabilirler. Örneğin, kendilerini yüksek kattan atarak yaralanabilirler ya da ölebilirler.
ŞOK, PASİFLEŞME VE TOPARLANMA OLMAK ÜZERE,
DEPREM SONRASI İNSAN PSİKOLOJİSİNDE 3 AŞAMA YAŞANMAKTADIR.
Depremden etkilenen insanlar pasifleşmiş halde olurlar. Bu aşamada kişiler yaşadıkları travmatik olayın etkisinden kurtulmak adına çabalamalarına rağmen kendilerini güçsüz ve yorgun hissederler. Pasifleşmiş kişi çevreden gelen yardıma ihtiyaç duyar. Çevreden gördüğü destekle bilinçli hareket etmeye başlar.
Depremin psikolojik yaralarının kabuk bağlamaya başladığı aşama ise toparlanma aşamasıdır. Her ne kadar toparlanma durumu olumlu olarak görülse de maalesef durum o kadar kolay değildir.
Kişinin en yüksek seviyede kaygı duyduğu aşamadır. Kişide uykusuzluk, depremle ilgili kabus görme, olay anını rahatsız edici sıklıkla hatırlama, sürekli deprem olacağı korkusu yaşama, irkilme tepkileri, gelecekle ilgili plan yapamama, yabancılaşma, olay anını hatırlatan durumlardan kaçınma görülmektedir. Bu belirtiler kişiden kişiye, yaşadığı olumsuz duruma göre değişiklik göstermektedir. Kişi yaşamının eski haline döneceğine dair olan umudunu yitirirse kendisine zarar verebilir. Psikolojik olarak dayanıklılığını koruyabilen kişi ise bu durumu kısa süre içerisinde atlatabilir.
DEPREM SONRASINDA PSİKOLOJİK SAĞLIĞIMIZI
KORUMAK İÇİN NELER YAPABİLİRİZ?
- Deprem anında yaşadıklarınızı konuşmaktan kaçınmayın.
- Duygularınızı, düşüncelerinizi, üzüntünüzü bastırmayın.
- Depremle ilgili duygu ve düşüncelerinizi yakınınızdakilerle paylaşın.
- Hayatın anlamını düşünün ve gelecek planları yapmaya çalışın.
Yaşadıklarınız karşısında kendinizi çaresiz, hiçbir şey yapamayacak durumda hissedebilirsiniz. Deprem yaşamış kişilerde tüm bu belirtilerin görülmesi anormal değil, normaldir.
Ancak bu yakınmalar azalmıyorsa, yaşamınızı güçleştiriyorsa, baş etmede zorlanıyorsanız bir uzmandan psikolojik destek almanızı tavsiye ederim.