Anemi (Demir eksikliği) halk arasında Kansızlık, Kan hücreleri kemik iliği tarafından oluşturulmaktadır. Kırmızı kan hücreleri, alyuvarlar (eritrositler), vücutta oksijenin taşınmasından sorumludur ve belli miktarda hemoglobin içerir. Anemi, kırmızı kan hücrelerinin ve kan yoluyla vücutta oksijen taşımalarını sağlayan bir protein olan hemoglobin seviyesinin de düşüşüne verilen addır.
Hemoglobin; kana kırmızı rengini veren ve oksijeni akciğerlerden vücudun geri kalan vücut bölge ve dokularına taşıyan demir açısından zengin bir proteindir. Anemi, kırmızı kan hücrelerinde düşük hemoglobin konsantrasyonunun olduğu bir durumdur. Dünya Sağlık örgütü (WHO) hemoglobin seviyesini litre kan başına erkeklerde 130 gram, kadınlarda 120 gram, yeni doğanlarda ise 140 gramın altında ise anemi olarak tanımlamaktadır. Anemide kalp, vücuda aynı dozda oksijen iletmek için çabasını iki katına çıkarmaktadır. Bu nedenle hastalar nefes darlığı ve yorgunluk yaşarlar.
Aneminin en temel sebebi kırmızı kan hücrelerinin azalması ve kana yeterli miktarda oksijen taşınmamasından ortaya çıkıyor. Aneminin en sık görülen belirtileri soğuk hissetmek, yorgunluk, halsizlik sayılabilmektedir. Türleri bulunan aneminin en çok görülen türü demir eksikliği olarak açıklanabilir.
Anemi yaş fark etmeksizin birçok kişide görülebilir. Hem erkek hem de kadınlarda anemiye rastlanabilir. Genç yaştaki kadınlarda anemiye bağlı demir eksikliği daha fazla görülebilir. Bunun sebebi de regl dönemlerinde kadınların kan kaybetmelerinden kaynaklanır.
Aneminin en sık görülen belirtileri arasında nefes darlığı, çabuk yorulma, halsizlik, baş dönmesi, konsantrasyon bozukluğu, baş ağrısı, tırnak kırılması, saç dökülmesi, çarpıntı, solgunluk, zayıflık bulunmaktadır. Hafif anemisi olan çoğu kişi bunu fark edemeyebilir. Daha ciddi anemi durumlarında; karında, sırtta veya göğüste ağrı, görme bozuklukları ve sarılık görünümünü görmek mümkündür. Aneminin tipine ve şiddetine bağlı olarak belirtiler az ya da daha şiddetli olmaktadır.
Anemi teşhisi klinik muayene ve tam kan sayımı ile belirlenir. Tam kan sayımı testi ile (hemogram analizi) kandaki hemoglobin seviyesi değerlendirir. Değerler normal sınırın altındaysa anemi tanısı konmaktadır. Hemogramın analizi aneminin sınıflandırılmasını mümkün kılmaktadır. Gerek görülürse periferik yayma, dışkı ve idrar örnekleri, dalak ve böbreklerin ultrason görüntüleri de analiz edilmektedir.
Aneminin nedeni belirlendikten sonra uzman hekim tarafında verilen tedaviyi takip etmek ve vücudu aşırı yormamak önemlidir. Sık görülen demir eksikliği anemisi durumunda, anemiyi tedavi etmek için diyette değişiklik yapılması gerekir. Özellikle proteinler (balık, kırmızı et ve yumurta), baklagiller çok fazla demir içerir ve daha fazla tüketilmesi gerekir. Doğru beslenmeyle folik asit ve B12 vitamini değerleri artırılabilir. Gerekli miktarlar gıda yoluyla alınamıyorsa, vitamin ve mineral takviyeleri yardımcı olabilir. Bu takviyeler, ilaç etkileşimlerine neden olabileceği için mutlaka uzman bir hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Vegan veya vejetaryenlerin, demir ve B12 vitaminini hayvansal ürünlerden temin edemedikleri için, vitamin ve mineral takviyesi almaları tavsiye edilir.
Anemi hastalığı tedavi edilmediği durumlarda demir eksikliğine bağlı olarak kalpte büyüme ve kalp yetmezliği gibi sonuçlar ortaya çıkabilir. Nefes darlığı oluşarak akciğerler zorlanmaya başlar. Dokulara ve kaslara oksijen miktarı azaldığından iç organlar, kaslarda yorulma eller uyuşma görülebilir. Bunların yanında unutkanlık da ortaya çıkabilir.
Anemi yani kansızlığa bağlı olarak ciltte solukluk, nefes almada zorluk, kalp çarpıntısı ve halsizlik görülebilir. Egzersizle beraber oluşan düzensiz kalp atışı, baş ağrısı ve dönmesi, bacaklarda oluşan kramp ve uykusuzluk da anemide görülebilecek rahatsızlıklar arasında yer alır.
Kadınlarda kansızlık göğüste ağrıya sebep olabilir. Bunların yanında ani kilo kaybına, halsizliğe, kalp ritim bozukluğuna, saç dökülmesine ve dudakta çatlamalara neden olabilir
Kansızlık yaşayan kişilerde kilo kaybı ve sıkıntısı görülebilir. Anemide oksijen miktarı verimli olarak vücuda yayılmadığı için diyet yapılsa da yağ yakımı zor olduğundan kilo sıkıntısı yaşanabilir
Kanın hızlı bir şekilde yükselmesine yarayan meyveler çilek, kavun, muz, dut olarak sayılabilir. Aynı zamanda sebzelerden roka, nane, ıspanak, brokoli, pazı, dereotu da kanın hızlı yükselmesinde etkilidir. Bunların yanında kuru erik, kuru üzüm, kuru incir gibi kuru meyveler de tüketilebilir. Pekmez ve tahin helvası da kan yapıcı besinler arasında yer alır.
Kadınların yaşamları boyunca yüksek oranda kan kaybetmelerine bağlı olarak gebe kalmada risk, adet düzensizliği ve kalp rahatsızlıkları meydana gelebilir. Özellikle gebelik döneminde kan değerlerinin sürekli takip edilmesi kan değerindeki düşmeleri engellemede önemlidir.
Sadece düzenli beslenme ile vejetaryen olanlarda kansızlık sıkıntısının yaşanması engellenir. Demir içeriği yüksek olan yumurta, tam tahıl ürünleri, yağlı tohumlar ve koyu yeşil yapraklı sebzelerin günlük beslenme programının içerisinde bulunması önemlidir. Ayrıca yemeklerin hemen ardından içilen çayın demir emilimini azalttığı unutulmamalı ve yemeklerden en az 1 saat sonra açık şekilde içilmelidir.
Demir eksikliği erkeklere oranla kadınlarda daha çok görülür. Özellikle doğurganlık çağında olanlar, demir ihtiyacı artmış olan hamile ve emziren anneler ilk sırayı alır. Demir eksikliği kadınlardan sonra en çok çocukları ve uzun dönem asprin ve ağrı kesici kullanan kişilerde de görülür. Kansızlığın %90 oranında en sık nedeni demir eksikliği olsa da kadınları ve çocukları daha fazla etkilediği görülmektedir. Dünyada demir eksiklği kadınlarda %30-40, erkeklerde ise yaklaşık %20 gibi bir oranda rastlanmaktadır. Kansızlık bazı durumlarda kadınlarda rahim kanserinin de belirtisi olarak kabul edilir. Bu nedenle kansızlık önemsenmeli ve mutlaka altındaki nedenler araştırılmalıdır. Erişkin erkeklerde 13gr/dl, kadınlarda 12gr/dl, 6ay-6yaş arası çocuklarda 11gr/dl ve 6-14 yaş arası çocuklarda 12gr/dl’nin altındaki hemoglobin değerleri anemiye işaret etmektedir. Kadınların kullandığı spiral de de demir eksikliğine neden olan bir başka etkendir. Doğum kontrol hapları ise adet kanamalarında kaybedilen kan ve demiri %50-60 oranında azaltır. Bu nedenle demir eksikliğine karşı uzman bir jinekolog önderliğinde kullanılabilir.
Demir eksikliği hamilelerin yüzde 50’sinde görülür. Demir eksikliği gebelerde halsizlik çarpıntı, nefes darlığı, uykuya meyillilik gibi şikayetler yaratabilir. Hamile kalmadan önce demir eksikliği tedavisi olunması gebelik sürecinin çok daha sorunsuz geçmesini sağlar. Aynı zamanda demir eksikliğine karşı “kan yapıcı’’ ve demirden zengin gıdalar tüketmeleri de tavsiye edilmektedir. 4. aydan itibaren folik asit kullanımı da olukça önemlidir. Çünkü bu aydan itibaren demir eksikliğine bağlı kansızlığa rastlanabilir. Eğer demir eksikliği ileri seviyelerdeyse hamileliğin erken dönemlerinde demir ilaçlarına başlanabilir. Demir ilaçlarının kesinlikle sütle veya çayla birlikte içilmemelidir. Çünkü bu ürünler demirin emilimini azaltarak etkisizleştirmektedir. C vitamini ile alınması emilimini artıracaktır. Hamilelikte demir ilacı kullanımı mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır
Bazı genetik durumlar da devreye girdiğinde kilolu kişilerde inflamasyonun artmasının demir yetersizliğine yol açtığı bulunmuştur.
Yani obezite demir yetersizliğini daha da artırabilir, demir yetersizliği ise metabolizmayı yavaşlatarak daha çok kilo aldırabilir. Bu kısır döngü sonucunda egzersiz kapasitesinin de azalması ve yorgunluk gibi şikayetler nedeniyle demir yetersizliği olan kişiler daha zor kilo verirler.
İlaç tedavisinin en yaygın yan etkisi; mide bulantısı, mide ağrısı, sindirim problemleri, kabızlıktır. Kişiden kişiye bu belirtiler değişebilir, ancak hiç birisi tedaviyi yarıda kesmek için bir neden değildir. Mutlaka doktorunuza danışmalısınız, aksi takdirde düşük bağışıklık sistemi saç ve cilt hastalıkları yorgunluk aktivite yapamama insülin direnci kilo artışı yakanızı bırakmaz.
İlk çözülmesi gereken nokta demir yetersizliğini tedavi etmektir. İlaçlar size kilo yapmaz kabızlık ve şişkinlik hissi yaratabilir. Özellikle gece saatlerinde demir takviyesini almak ilaç aldığınız zaman diliminde yarım limon suyu tüketimi emilimi artırıp, bu şikayetleri azaltabilir. Elma sirkesi kullanımı ve sabah aç karna ılık su ile 3 kuru erik /kayısı tüketimi kabızlık şikayetinizi azaltabilir. Beslenmenize probiyotik besinleri de ilave ediniz
Doktorunuzun size önerdiği demir yetersizliği tedavisini yarıda kesmeyin. Tüm bunlar birkaç ay sonrasında sizi daha hızlı bir metabolizmaya kavuşturmak için gidilmesi gereken bir yoldur. Bu yolun sonunda kazandığınız sağlığınız olacak. Daha az yorgun, daha fazla aktivite yapabilen, daha iyi uyuyabilen, daha sağlıklı bir cilde sahip ve daha hızlı kilo verebilen birine dönüşmek için bu yol çekilir.
ASLI TAŞDEVİREN SAĞLAM